Bronisław Chojnowski

Bronisław Chojnowski, występujący w XIX-wiecznych dokumentach również jako Choynowski, należał do pokolenia polskich lekarzy, którzy wprowadzali do medycyny nowoczesne metody diagnostyczne i rozwijali nauczanie kliniczne. Zajmował się dermatologią, chorobami wewnętrznymi i badaniem temperatury ludzkiego ciała. Był profesorem warszawskiej Szkoły Głównej, współtwórcą „Gazety Lekarskiej” i jednym z pionierów polskiej dermatologii. Jego karierę przerwała przedwczesna śmierć. Zmarł 6 kwietnia 1870 roku w Warszawie, mając niespełna 34 lata.

Logo Stare Powązki

Urodził się 3 maja 1836 roku w Murzyńcach, w powiecie zwinogrodzkim guberni kijowskiej, na obszarze dzisiejszej Ukrainy. Był synem Adama Chojnowskiego i Felicji z Kozakowskich. Studiował medycynę na Uniwersytecie św. Włodzimierza w Kijowie, który ukończył z wyróżnieniem w 1858 roku. Po studiach pozostał w Kijowie, pracując jako asystent kliniki terapeutycznej. Związał się także z tamtejszym środowiskiem naukowym i publikował pierwsze prace w prasie lekarskiej.

Szczególne miejsce w jego zainteresowaniach zajmowała temperatura ludzkiego ciała. Dziś termometr jest jednym z podstawowych narzędzi diagnostycznych. W połowie XIX wieku systematyczne pomiary temperatury, pozwalające śledzić przebieg choroby, dopiero zdobywały uznanie lekarzy. Chojnowski postanowił zbadać dobowe zmiany temperatury zarówno u ludzi zdrowych, jak i chorych. Jego badania stały się podstawą rozprawy doktorskiej obronionej w Kijowie w 1863 roku. Co szczególnie interesujące, doświadczenia prowadził również na samym sobie. Przez kilka miesięcy regularnie mierzył własną temperaturę, także nocą, rejestrując jej wahania w zależności od pory dnia. Rozprawa ukazała się następnie po polsku pod tytułem „O dobowem wahaniu temperatury ciała ludzkiego w stanie zdrowia i choroby” (Kraków, 1864). Była częścią szerszego nurtu badań, dzięki którym termometria zaczęła zajmować trwałe miejsce w diagnostyce medycznej.

Po uzyskaniu doktoratu Chojnowski wyjechał w podróż naukową po Europie. Odwiedził Kraków, Pragę, Berlin, Wiedeń i Paryż, zapoznając się z metodami pracy tamtejszych klinik i szpitali. Był to okres szybkiego rozwoju medycyny klinicznej, kiedy coraz większe znaczenie zyskiwały obserwacja pacjenta, pomiary fizjologiczne oraz porównywanie objawów chorobowych.

W 1865 roku Chojnowski związał się ze Szkołą Główną Warszawską. Uzyskał habilitację i został docentem patologii oraz terapii szczegółowej. Rozpoczął również wykłady poświęcone chorobom skóry, dziedzinie, która dopiero wyodrębniała się jako samodzielna specjalność lekarska. Zajęcia prowadził między innymi w klinice chirurgicznej profesora Aleksandra Le Bruna w Szpitalu Dzieciątka Jezus oraz w Szpitalu Ujazdowskim, związanym z profesorem Polikarpem Girsztowtem. Łączył pracę dydaktyczną z praktyką szpitalną. W 1867 roku otrzymał stanowisko profesora adiunkta. Po przekształceniu Szkoły Głównej w Cesarski Uniwersytet Warszawski w 1869 roku został profesorem nadzwyczajnym Katedry Patologii i Terapii Szczegółowej. W 1870 roku powierzono mu kierowanie kliniką terapeutyczną szpitalną. Awansował niezwykle szybko. W chwili objęcia ostatniego stanowiska miał zaledwie 33 lata. Historycy Uniwersytetu Warszawskiego wymieniają go wśród młodych uczonych, którzy wprowadzali na Wydział Lekarski nowe kierunki badań i nauczania.

Działalność Chojnowskiego nie ograniczała się do dermatologii. Interesował się również metodami rozpoznawania chorób wewnętrznych i schorzeniami układu oddechowego. W 1867 roku przedstawił rozprawę „O oddechu krtaniowym”, która wywołała dyskusję z lekarzem Ignacym Baranowskim. Ten opublikował krytyczne sprawozdanie z pracy Chojnowskiego, a autor odpowiedział mu na łamach „Gazety Lekarskiej”. Zachowana polemika pokazuje Chojnowskiego jako uczestnika naukowych sporów dotyczących diagnostyki. Był także autorem prac poświęconych chorobom skóry i historii dermatologii. Według opracowania opublikowanego w 2011 roku pozostawił 14 publikacji naukowych. Dużą wagę przywiązywał do upowszechniania wiedzy lekarskiej. W 1866 roku znalazł się w gronie współzałożycieli „Gazety Lekarskiej”, jednego z najważniejszych polskich czasopism medycznych drugiej połowy XIX wieku. Publikował również w „Pamiętniku Towarzystwa Lekarskiego Warszawskiego” i „Bibliotece Umiejętności Lekarskich”. Należał do towarzystw lekarskich w Warszawie, Krakowie i Pradze.

Dobrze zapowiadającą się karierę przerwała choroba, której Chojnowski miał nabawić się podczas wykonywania obowiązków lekarskich. Według opracowania historycznego opublikowanego w „Our Dermatology Online” zaraził się tyfusem podczas pracy w klinice uniwersyteckiej. Zmarł 6 kwietnia 1870 roku w Warszawie, niespełna rok po otrzymaniu nominacji na profesora nadzwyczajnego. W chwili śmierci Chojnowski miał 33 lata i 11 miesięcy, choć na jego upamiętnieniach podawano, zgodnie z ówczesną praktyką, że żył 34 lata.

Bronisław Chojnowski spoczął na Starych Powązkach w Warszawie, w kwaterze 20, rzędzie 1, grobie 1. Na jego mogile ustawiono pomnik ozdobiony marmurowym popiersiem wykonanym przez Juliusza Faustyna Cenglera, znanego rzeźbiarza działającego w XIX-wiecznej Warszawie. Monument ufundowali uczniowie, koledzy i rodzina lekarza. Sam fakt wspólnej fundacji pozwala dostrzec, jak ważną postacią był dla swojego środowiska, mimo zaledwie kilkuletniej pracy akademickiej w stolicy. Historia jego upamiętnienia ma jednak jeszcze jeden, mniej znany wątek. W kościele katolickim w Łysiance, miejscowości położonej na terenie dzisiejszej Ukrainy, istniała tablica poświęcona Chojnowskiemu. Wiadomość o niej zachowała się w opisach miejscowych zabytków, opublikowanych w 2019 roku przez historyczkę Agnieszkę Biedrzycką. Inskrypcja wymieniała imiona rodziców, godność profesora i doktora medycyny Uniwersytetu Warszawskiego oraz datę śmierci. Z zachowanego opisu wynika, że tablicę przesłał z Warszawy w 1871 roku ojciec lekarza, Adam Chojnowski. Upamiętnienie syna zarówno w Warszawie, gdzie rozwijał karierę, jak i w rodzinnych stronach na ziemiach dawnej Rzeczypospolitej pokazuje dwa środowiska, z którymi był związany. Choć Chojnowski zmarł młodo, pozostawił dorobek obejmujący badania nad termometrią kliniczną, rozwój nauczania dermatologii i działalność wydawniczą. Jego biografia przypomina również, jak wielką rolę w rozwoju XIX-wiecznej medycyny odgrywały osobiste doświadczenia badawcze i kontakty naukowe między europejskimi ośrodkami.