Jan Nepomucyn Nowakowski

Jan Nepomucen Nowakowski był warszawskim rzeźbiarzem i właścicielem zakładu kamieniarskiego, działającym w drugiej połowie XIX wieku. Tworzył rzeźby religijne, portrety oraz pomniki nagrobne, z których część trafiła na Stare Powązki. Dziś sam spoczywa na cmentarzu, do którego artystycznego oblicza się przyczyniał.

Logo Stare Powązki

Jan Nepomucen Nowakowski urodził się około 1850 roku. Był synem Mikołaja i Konstancji z Messingów. Należał do środowiska warszawskich rzeźbiarzy i kamieniarzy, którzy w drugiej połowie XIX wieku zaspokajali rosnące zapotrzebowanie na pomniki, rzeźby religijne i dekoracje architektoniczne. Pierwszym znanym wystąpieniem artystycznym Nowakowskiego był udział w wystawie Towarzystwa Zachęty Sztuk Pięknych w 1872 roku. Zaprezentował wówczas dwa marmurowe medaliony – jeden przedstawiający głowę starca, drugi wizerunek Madonny naturalnej wielkości. Z czasem otworzył własny zakład artystyczno-techniczny przy ulicy Dzikiej 43 w Warszawie. Wykonywano tam przede wszystkim rzeźby o charakterze religijnym i nagrobnym. Wśród jego realizacji znajdowały się pomniki na Starych Powązkach, często ozdabiane medalionami z portretami zmarłych. Takie przedstawienia były charakterystyczne dla dziewiętnastowiecznej sztuki sepulkralnej. Portret pozwalał zachować indywidualne rysy człowieka, a jednocześnie nadawał pomnikowi bardziej osobisty charakter. Właśnie w tej dziedzinie Nowakowski znajdował zastosowanie dla swoich umiejętności rzeźbiarskich.

Jedną z rozpoznanych prac artysty jest figura św. Rocha ustawiona w 1881 roku przed kościołem św. Jana Chrzciciela w Brochowie, niedaleko Sochaczewa. Na rzeźbie zachowała się sygnatura: „N. NOWAKOWSKI W WARSZ. DZIKA 43”. Podpis pozwala powiązać figurę z warszawskim zakładem Nowakowskiego. Jest też świadectwem tego, że jego działalność wykraczała poza stolicę. Rzeźbiarz wykonywał przede wszystkim prace zamawiane do przestrzeni publicznej, kościołów i na cmentarze. Jego działalność dobrze ilustruje funkcjonowanie warsztatów rzeźbiarsko-kamieniarskich XIX wieku, łączących artystyczne opracowanie pomników z ich technicznym wykonaniem. W 1875 roku Nowakowski zawarł małżeństwo z Pauliną Kossowską w warszawskiej parafii Świętej Trójcy. Artysta zmarł 24 stycznia 1906 roku w Warszawie, mając 56 lat. Został pochowany na Starych Powązkach. Na jego nagrobku umieszczono napis: „Ś.P. Jan Nepomucyn Nowakowski, artysta rzeźbiarz, żył lat 56, zm. d. 24 stycznia 1906 r.”

Nowakowski nie należy dziś do najbardziej znanych artystów swojej epoki. Jego działalność przypomina jednak o ważnej grupie twórców, dzięki którym powstawała bogata dekoracja rzeźbiarska warszawskich cmentarzy. To właśnie ich warsztaty wykonywały liczne pomniki, epitafia i portrety nagrobne, które do dziś współtworzą artystyczny charakter Starych Powązek.