Maria Nesselrode – Muchanow

Biała wróżka, Aleja Katakumbowa. Słynna na całą Europę pianistka, znana szeroko jako Maria Kalergis, chociaż sama używała nazwiska drugiego męża, Rosjanina, zakochanego w Polsce i torującego drogę Moniuszce Sergiusza Muchanowa. Dzięki jej wpływowi w Warszawie powstał Teatr Wielki. Dozgonna miłość Norwida, inspiracja do ,,Pierścienia wielkiej damy ”. Pianistka, mecenaska sztuki, organizatorka życia muzycznego, jedna z najbardziej wpływowych kobiet europejskiej kultury XIX wieku. Maria Ludwika Karolina Nesselrode urodziła się w Warszawie w rodzinie polsko- niemieckiej. Jej ojciec, hr. Ludwik Nesselrode, był wysokim urzędnikiem carskiej administracji (naczelnikiem III Okręgu Korpusu Żandarmów), matka – Tekla Górska – pochodziła z polskiej arystokracji. Małżeństwo rodziców rozpadło się wkrótce po narodzinach córki; Maria wychowywała się u matki, w środowisku polskojęzycznym, w tradycji katolickiej.

W wieku sześciu lat została przeniesiona do domu stryja, Karla Nesselrode, ministra spraw zagranicznych w Petersburgu. Dorastała wśród elity arystokratycznej, mieszkając naprzeciwko Pałacu Zimowego. Jednocześnie zobowiązano ją do przyjęcia prawosławia i pełnego dostosowania się do dworskiej etykiety. Zyskała reputację osoby doskonale odnajdującej się w świecie rosyjskiej arystokracji, określanej ironiczno-życzliwie jako „Marie la Polonaise”. Biegle władała kilkoma językami; polskiego musiała uczyć się ponownie w dorosłym życiu, po latach nieużywania.

W 1839 r. poślubiła Jana Kalergisa, pochodzącego z kreteńskiej rodziny szlacheckiej o tradycjach bizantyjskich. Mąż był zamożnym urzędnikiem w carskiej administracji, co zapewniło Marii stabilną sytuację finansową. Rok po ślubie urodziła córkę, również Marię. Małżeństwo okazało się nieudane; z powodu zazdrości Jana relacje szybko się rozpadły, a od około 1841 r. małżonkowie żyli w separacji.

Fortuna Kalergisa stworzyła Marii warunki do prowadzenia szerokiej działalności kulturalnej i filantropijnej.

Drugim jej mężem był Siergiej Muchanow, oficer Samodzielnego Korpusu Żandarmów, późniejszy oberpolicmajster Warszawy i od 1868 r. prezes Dyrekcji Warszawskich Teatrów Rządowych. Związek ten również nie należał do udanych, jednak zapewniał Marii dodatkowy wpływ na życie artystyczne stolicy, szczególnie na repertuar teatrów rządowych.

Maria Kalergis należała do czołowych animatorek życia muzycznego XIX wieku. Jej działalność obejmowała zarówno organizację salonów i koncertów, jak i bezpośrednie wsparcie finansowe oraz otaczanie opieką twórców.

Fryderyk Chopin – była jego uczennicą od 1847 r. Kompozytor wysoko oceniał jej talent pianistyczny. Ferenc Liszt – przyjaźń trwająca przez całe życie; Liszt corocznie gościł ją w Weimarze, a po jej śmierci zorganizował koncert ku jej pamięci. Zadedykował jej m.in. transkrypcję „Salve Regina de Jerusalem”.

Cyprian Kamil Norwid – poeta darzył ją uczuciem, które pozostało niespełnione. Utrzymywali żywe kontakty towarzyskie i artystyczne. Stanisław Moniuszko – był jednym z twórców, którzy najwięcej zawdzięczali Kalergis. Zorganizowała mu koncert benefisowy umożliwiający wyjazd do Paryża (1858), wspierała go w kontaktach międzynarodowych, towarzyszyła mu w podróżach, ułatwiła także jego spotkanie z Lisztem.
Richard Wagner – była jedną z pierwszych i najważniejszych protektorek kompozytora. Wspierała go finansowo, mobilizowała europejskich arystokratów do pomocy (m.in. cesarzową Elżbietę Bawarską) i przyczyniła się do paryskiej prezentacji „Tannhäusera”. W 1872 r. uczestniczyła w uroczystym położeniu kamienia węgielnego pod Festspielhaus w Bayreuth.

Maria Kalergis występowała publicznie, często podczas koncertów dobroczynnych, zarówno w swoich salonach, jak i w salach koncertowych. Zyskała uznanie jako pianistka o wyrazistej interpretacji i wysokiej kulturze wykonawczej. Liszt określał jej grę jako niepowtarzalną. Relacje świadczą o silnej charyzmie scenicznej i znaczącym wpływie na publiczność.

Była jedną z najważniejszych organizatorek życia muzycznego w Warszawie i Paryżu. Jej salony należały do kluczowych miejsc spotkań artystów i intelektualistów. Inicjowała wydarzenia o charakterze zarówno artystycznym, jak i politycznym.
Szczególnie doniosły był koncert z 22 stycznia 1865 r. w rocznicę powstania styczniowego, podczas którego wykonano „Widma” Moniuszki. Wydarzenie to, kilkakrotnie powtarzane, miało silny rezonans wśród warszawskiej publiczności.

Kalergis wiele czasu spędzała w Warszawie, Paryżu, Baden-Baden i we Włoszech. Utrzymywała relacje z elitą europejską, angażując się także w sprawy polityczne. Związana była z Hotelem Lambert. Victor Hugo określał ją żartobliwie „carskim szpiegiem”, podczas gdy własny ojciec nazywał ją „ultrapolską”.

We współczesnych relacjach podkreślano jej jasne włosy, charakterystyczny styl ubioru (białe koronkowe suknie), kulturę osobistą i elegancję. Inspirowała literatów (Gautier, Heine), a Cyprian Norwid poświęcił jej kilka rysunków.

Dziedzictwo Kalergis jest częściowo kontynuowane przez jej potomków. Jej prawnuk, Richard Coudenhove-Kalergi, stał się jednym z kluczowych ideologów paneuropeizmu i inicjatorem wyboru „Ody do radości” jako hymnu europejskiego.

Pod koniec życia znalazła szczęście w ascezie , pochowano ją w prostej, białej trumnie.

Spoczęła w grobie, który ufundowała swojemu ojcu Fryderykowi Karlowi Nesselrode, którego popiersie wieńczy pomnik.