Urna – symbol pamięci i żałoby. Odkrywamy symbolikę Starych Powązek
Stare Powązki są nie tylko jednym z najważniejszych zabytkowych cmentarzy w Polsce. To także niezwykłe archiwum symboli, znaków i opowieści, dzięki którym możemy poznawać sposób myślenia, obyczaje i kulturę minionych pokoleń. Jednym z najstarszych i najbardziej interesujących motywów obecnych w sztuce sepulkralnej jest urna – symbol pamięci, żałoby, przemijania i nieśmiertelności.
Urna towarzyszy obrzędom pogrzebowym od czasów prehistorycznych. Początkowo była przedmiotem użytkowym – składano w niej szczątki zmarłego pozostałe po kremacji. W niektórych kulturach traktowano ją wręcz jako nową powłokę czy symboliczne ciało osoby zmarłej.
Szczególnym przykładem są odnajdywane na terenach północnej Polski urny twarzowe, których górna część przedstawiała w uproszczony sposób ludzką twarz, natomiast dolne partie dekorowano scenami związanymi m.in. z polowaniami czy obrzędami pogrzebowymi.
Wraz z rozwojem chrześcijaństwa i odejściem od pochówków ciałopalnych urna na długi czas straciła swoją pierwotną funkcję. Powróciła w epoce klasycyzmu, wraz z ponowną fascynacją kulturą i sztuką antyczną. Od tego momentu coraz częściej była już nie naczyniem przeznaczonym na prochy, lecz elementem symbolicznym i dekoracyjnym nagrobka.
Urna w XIX-wiecznej sztuce nagrobnej
W XIX wieku motyw urny stał się niezwykle popularny również na polskich cmentarzach. Można go odnaleźć także na zabytkowych nagrobkach Starych Powązek.
Znaczenie symbolu zmieniało się w zależności od towarzyszących mu elementów. Urna opleciona bluszczem oznaczała wieczną miłość i pamięć, której nie przerywa śmierć. Uroboros – wąż pożerający własny ogon – symbolizował wieczność i nieskończoność. Płomień odnoszono natomiast do nieśmiertelności duszy oraz pamięci, która nigdy nie gaśnie.
Dzięki poznawaniu tych znaków zabytkowe nagrobki przestają być jedynie dziełami architektury i rzeźby. Zaczynają do nas przemawiać językiem ludzi, którzy tworzyli je przed stu czy dwustu laty.
Skany 3D pomagają chronić dziedzictwo Starych Powązek
Fundacja Stare Powązki prowadzi działania służące zarówno ochronie materialnego, jak i niematerialnego dziedzictwa kulturowego nekropolii.
Digitalizacja zabytkowych nagrobków i ich detali pozwala tworzyć trwałą dokumentację obiektów, prezentować je w postaci modeli 3D oraz udostępniać je odbiorcom także poza terenem cmentarza. Równocześnie dokumentujemy i popularyzujemy wiedzę o znaczeniu symboli, dawnych zwyczajach pogrzebowych i sposobach wyrażania pamięci o zmarłych.
W ten sposób nowoczesna technologia pomaga chronić nie tylko sam zabytek, lecz także historię i znaczenia, które są z nim związane.
Jednym z symboli prezentowanych w naszym cyfrowym zbiorze jest właśnie urna:
Poznaj symbole Starych Powązek podczas bezpłatnych lekcji
Wirtualne modele są zaproszeniem do dalszego poznawania nekropolii. Urny, pochodnie, maki, bluszcz, złamane kolumny, kotwice i dziesiątki innych symboli można odnaleźć podczas spaceru po Starych Powązkach.
Fundacja Stare Powązki zaprasza również na bezpłatne lekcje i spacery edukacyjne, podczas których historia Warszawy i Polski opowiadana jest poprzez ludzi pochowanych na nekropolii, zabytkową sztukę nagrobną oraz zapisane w niej symbole.
Stare Powązki są bowiem czymś więcej niż cmentarzem. To wyjątkowa przestrzeń pamięci i ogromna księga historii, którą wciąż możemy wspólnie odkrywać.
Projekty edukacyjne Fundacji Stare Powązki wspierają: Fundacja ORLEN, Fundacja Agencja Rozwoju Przemysłu S.A., Fundacja Bank Pekao S.A., Fundacja Grupy PKP, Budimex SA, Fundacja PZU – Pomoc to Moc oraz Fundacja PGE – PGE Energia Nauki.
